Prostat Nedir? Prostat Kanseri Nasıl Gelişir ve Erken Tanı Neden Hayat Kurtarır?

Prostat Nedir, Ne İşe Yarar?

Prostat erkeklerde bulunan bir organdır ve bir salgı bezidir. Prostat hastalığı diye tek bir hastalık yoktur. Diğer organlar gibi prostatın da farklı hastalıkları vardır. Bunlar iyi huylu prostat büyümesi, prostat kanseri, prostatit olarak adlandırılan prostat enfeksiyonları ve prostat apsesidir. Toplum içinde “prostatım var” denildiğinde genellikle iyi huylu prostat büyümesi kastedilir. Oysa her erkeğin prostatı vardır.

Prostat yaklaşık kestane büyüklüğünde, 20–30 gram ağırlığında bir organdır. İdrar torbasının hemen altında yer alır ve içinden geçen idrar yolunun başlangıç kısmını bir bilezik gibi çevreler. Bu nedenle prostat büyüdüğünde idrar yolunu daraltarak işeme ile ilgili yakınmalara yol açar.

Prostat salgısı meninin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturur. Spermleri besleyici ve koruyucu özelliği vardır. Salgıladığı enzimler sayesinde meni akışkan hale gelir ve spermlerin daha rahat hareket etmesine katkı sağlar. Bu nedenle üreme sağlığında önemli bir rolü vardır.

Prostat Kanseri Nedir?

Prostat kanseri, prostat bezinin içindeki hücrelerden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır ve adenokarsinom olarak adlandırılır. Hücre yapısına göre çok farklı tipleri vardır. Kötü huylu olmasına rağmen hiç metastaz yapmayan, hastanın yaşam süresini etkilemeyen ve bazen tedavi bile gerektirmeyen türleri olduğu gibi, çok agresif seyreden ve çoklu tedaviler gerektiren tipleri de vardır.

Tüm bu farklı tipler prostat kanseri olarak adlandırılır. Ancak hastalığın seyrini belirleyen en önemli parametrelerden biri Gleason skoru olarak tanımlanan hücresel yapıdır.

Prostat Kanseri Nedenleri ve Risk Faktörleri

Prostat kanserinin kesin nedeni bugün için bilinmemektedir. İleri yaş, ırksal özellikler – özellikle siyah ırk – ve ailede prostat kanseri öyküsünün bulunması riski artırır. Cinsel aktivite ile prostat kanseri arasında herhangi bir ilişki yoktur.

Prostat kanseri günümüzde önlenebilen bir hastalık değildir. Ancak düzenli kontroller sayesinde erken tanı mümkündür. Hastalığı önlemede herhangi bir ilaç ya da besinin kesin olarak kanıtlanmış bir rolü yoktur. Bununla birlikte kilolu olmamak, sağlıklı beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak hastalık riskini azaltabilir.

Prostat Kanserinin Belirtileri Nelerdir?

Erken dönemde prostat kanserinin kendine özgü bir belirtisi yoktur. Bu dönemde hastalık genellikle rutin kontroller sırasında PSA testi ve parmakla prostat muayenesi ile saptanır. Günümüzde tanı alan hastaların büyük çoğunluğu bu gruptadır.

Prostat hastalıklarının tamamında işeme ile ilgili benzer yakınmalar görülebilir. Gece ve gündüz sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma, idrarı tam boşaltamama, idrar yapamama, kesik kesik idrar yapma ve idrarda kanama bunlar arasındadır.

Metastatik evrede ise metastazın bulunduğu organa göre belirtiler ortaya çıkar. En sık görülen belirti kemik ağrılarıdır.

PSA Testi Nedir, Nasıl Yorumlanır?

PSA yani prostat spesifik antijen, prostat kanserinin erken tanısında çok önemli bir testtir. Normalde prostat tarafından salgılanan bir enzimdir ve kanda ölçülebilir. Ancak belirli sınırların üzerinde olmaması gerekir. Kural olmamakla birlikte PSA düzeyi genellikle hastalığın evresi ve yaygınlığı ile paralellik gösterir.

Her PSA yüksekliği prostat kanseri anlamına gelmez. Çünkü PSA prostat dokusuna özgüdür, hastalığa özgü değildir. Prostat enfeksiyonlarında ve prostatla ilgili girişimler sonrası PSA yükselebilir. PSA yüksekliği saptanan bir hastada enfeksiyon düşünülüyorsa uygun antibiyotik tedavisi sonrası PSA tekrar ölçülür. Ancak PSA’sı yüksek olan her hastaya deneme amaçlı antibiyotik verilmesi doğru bir yaklaşım değildir.

PSA değerlendirmesi hasta özelinde yapılmalıdır. Kişinin yaşı, aile öyküsü, daha önceki PSA değerleri, PSA artış hızı ve ürolojik geçmişi bu değerlendirmede önemlidir. PSA mutlaka bir üroloji uzmanı tarafından yorumlanmalıdır. Kişinin laboratuvar referans değerlerine bakarak kendi kendine değerlendirme yapması doğru değildir.

Parmakla Prostat Muayenesi Gerekli midir?

Prostat kanseri taramasında parmakla rektal muayene vazgeçilmezdir. Bazı kişiler bu muayene nedeniyle üroloğa gitmekten çekinse de hastaların bir kısmında prostat kanseri tanısı yalnızca bu muayene ile konulabilir.

Parmakla muayenede prostatın normal kıvamının değişmesi ya da sert bir nodül hissedilmesi prostat kanseri bulgusu olabilir.

Prostat Kanseri Taraması Ne Zaman Başlamalıdır?

Prostat kanseri elli yaşın altında nadirdir. Elli yaşından itibaren, herhangi bir yakınma olmasa bile, yılda bir kez üroloji kontrolü önerilir. Bu kontrolde PSA testi ve parmakla prostat muayenesi yapılır.

Ailesinde prostat kanseri olan ya da anne ve kız kardeşinde meme kanseri öyküsü bulunan, yani risk düzeyi artmış kişilerde tarama kırk yaşından itibaren başlamalıdır. Kırklı yaşlarda yapılan PSA ölçümü, ilerleyen yıllarda prostat kanseri riskinin öngörülmesi ve PSA’nın doğru yorumlanması açısından da oldukça değerlidir.