Total Kalça Protezi Ameliyatı ve Kalça Eklemi Tedavisi

Kalça, vücudun en fazla ağırlık taşıyan eklemlerinden biridir. Bilyeli yatak biçimindeki yapısı sayesinde vücudun bükülme ve en aşırı hareketlerinde dahi kalçanın sabit durması sağlanır. Sağlıklı bir kalça eklemi ile ağrı duyulmadan yürünebilir, çömelilebilir ve dönülebilir. Ancak kalça eklemi zedelendiğinde her hareket acı vermeye başlar, hatta bazen hareketsiz dururken bile ağrı hissedilebilir.

Sağlıklı Kalça Ekleminin Yapısı ve Çalışma Mekanizması

Kalça eklemi, uyluk kemiğinin yuvarlak başının leğen kemiği (pelvis) ile birleşmesiyle oluşur. Birleşen eklem yüzeyleri kıkırdakla kaplıdır ve hareket gücünü güçlü kaslardan alır. Kıkırdak, uyluk kemiğinin yuvarlağını ve bu kemiğin içine oturduğu yuvarlatılmış yatağı kaplayan pürüzsüz ve yumuşak bir dokudur. Sağlıklı kıkırdak dokusu baskıyı ve gerilimi emerek bilyenin yatak içinde kolayca hareket etmesini sağlar. Kaslar kalçaya ve bacağa hareket için gerekli gücü verirken, kirişler (tendonlar) kasları kemiklere bağlar.

Kalça Ekleminin Hasar Görmesine Yol Açan Nedenler

Kalçayı oluşturan parçalardan biri veya daha fazlası hasar gördüğünde hareket etmek güçleşir ve acı verir. Yıllar geçtikçe kıkırdak çatlamaya veya aşınmaya başlar. Bu durumda eklemi oluşturan kemikler birbirine sürtünür; bilye biçimindeki kemiğin yuvaya sürtünmesiyle tutulmalar ve ağrı ortaya çıkar.

Zamanla oluşan aşınma ve yıpranma birikerek kıkırdakların çatlamasına yol açar; bu duruma osteoartrit denir. Kemikler birbirine sürtündükçe pürüzlenir, yüzey düzgünlüğünü yitirir ve bilye yatağı aşınır.

Kalçaya gelen ağır bir darbe veya düşme kemiğin kırılmasına yol açabilir. Kırılan kemik düzgün kaynamazsa kalça eklemi giderek aşınır.

Romatoid artrit ya da gut gibi kronik hastalıklar eklemin içini kaplayan dokuda şişme veya yangı (enflamasyon) meydana getirebilir. Hastalık ilerledikçe kıkırdak daha da aşınır ve eklem ağrısı artar.

Ağır bir hasar, uzun süreli alkol veya steroid kullanımı kemiklere kan ulaşmasını engelleyebilir. Kemiğin beslenemeyip ölmesi (nekroz) durumunda eklemde çürüme meydana gelir.

Kalça Protezi Tedavi Planı ve Ameliyat Kararı

Hekiminiz muayene ve röntgen sonuçlarını değerlendirerek en uygun tedavi planını oluşturur. Yaşınıza ve kalçanızdaki hasarın ciddiyetine bağlı olarak ameliyat en iyi çözüm olabilir. Total kalça eklemi değişimi uzun yıllar iş görür ve ilk takılan protezin eskimesi halinde tekrarlanabilir. Genç yaştaki hastalarda ameliyat daha sonraki yıllara ertelenebilir. Bu durumda ilaç tedavisi veya yaşam tarzı değişiklikleri ile eklem değişimi yaşına kadar şikayetler hafifletilebilir.

Total Kalça Protezi Ameliyatı Süreci ve Uygulanışı

Ameliyathanede hastaya genel anestezi uygulanır veya vücudun belden aşağısı uyuşturulur. Kalça eklemine ulaşmak için bir kesi yapılır, hasarlı kemik başı çıkarılır ve kemik yatağı protezin yerleşmesine uygun hale getirilir. Yuvarlak kemik başı uyluk kemiğinden kesilerek ayrılır ve eski yatağın yüzeyi pürüzsüzleştirilir. Yeni yatak leğen kemiğine yerleştirilir; bu yatak genellikle bastırıldığında yerine oturan press-fit yapısındadır ve vida veya çimento ile sabitlenir. Protez yüzeyindeki küçük delikleri zamanla kemik dokusu doldurur.

Yeni eklemin sapı uyluk kemiğinin içine yerleştirilir. Sap sağlamca yerleştikten sonra yeni bilye ve yatak birleştirilir. Protez sapını sabitlemek için press-fit yöntemi veya çimento kullanılabilir; en uygun yöntemi hekim belirler. İşlem sonunda kesi, ameliyat zımbası veya dikişle kapatılır.

Ameliyat Sonrası Kalçayı Koruma Yöntemleri ve Hareket Önlemleri

İyileşme sürecinde yeni kalçayı koruyacak hareket önlemlerinin öğrenilmesi gerekir. Tamamen iyileşene kadar yapay kalça ekleminin güvenle yapabileceği hareketler sınırlıdır; doğal kalça gibi bükülmesi ve dönmesi mümkün değildir.

• Oturma önlemleri: Kalçayı dizlerden daha yüksekte tutabilmek için yüksek ve sert iskemlelerde oturulmalıdır. Alçak kanepe veya iskemleler kullanılmamalıdır. Ameliyatlı bacak asla diğer bacağın üzerine atılmamalı, bacaklar her zaman ayrık tutulmalıdır.
• Eğilme önlemi: Bel seviyesinden aşağıya doğru gövdenin sarkacağı şekilde kesinlikle eğilinmemelidir. Bu kural ayakta dururken veya otururken de geçerlidir.
• Rotasyon (Döndürme) önlemi: Ameliyatlı bacak, uygulanan ameliyat tekniğine ve doktorun önerisine göre ayağın içe veya dışa dönük duracağı biçimde bükülmemelidir. Yatarken ve otururken de bu kurala uyulmalıdır.