Omuz Protezi Ameliyatı ve Omuz Ekleminin Tedavisi

Omuz eklemi, kol kemiğinin (humerus) bilye şeklindeki yuvarlak başının, kürek kemiğindeki küçük bir yuvaya (glenoid) girmesiyle oluşan, vücudun en esnek eklemidir. Eklemi çevreleyen kaslar ve yumuşak dokular, kemik başını yuvanın içinde tutarak kolun aşağı, yukarı, yana ve arkaya rahatça hareket etmesini sağlar.

Sağlıklı ve Sorunlu Omuz Ekleminin Yapısı

Sağlıklı bir omuz ekleminde kemik başı, koruyucu yumuşak kıkırdak dokusu ve sinovyum adı verilen eklem zarı sayesinde yuvasında pürüzsüzce kayarak hareket eder. Döndürücü manşet kasları ve kirişleri ise ekleme dayanıklılık ve esneklik kazandırır. Ancak artrit, zedelenme, kemik hastalıkları veya kas yırtılmaları nedeniyle eklem yapısı bozulduğunda omuzda ağrı, tutukluk ve şişlik meydana gelir; en basit günlük hareketler bile acı verici hale gelir.

Omuz Ekleminde Hasara Yol Açan Hastalıklar

Osteoartrit, eklem kıkırdağının aşınması, çatlaması ve kemik yüzeyinde çıkıntıların oluşmasıyla gelişir; koruyucu kıkırdak yastığı kaybolduğunda eklemde sürtünme ve takılma hissi ortaya çıkar.

Romatoid artritte (ödemli artrit) ise sinovyum dokusu kalınlaşarak pannus tabakasını oluşturur ve salgıladığı enzimlerle kıkırdağı tahrip eder. Bu durum eklemde şişlik, kızarıklık, ısı artışı, boyna ve kola yayılan ağrı ile kas zayıflamasına neden olur.

Açık kol veya dirsek üzerine düşmeler sonucunda kol kemiği başı ve çıkıntıları kırılarak omuzda biçim bozukluğu ve şiddetli morarma oluşturabilir.

Uzun süreli kortizon veya alkol kullanımına bağlı avasküler nekroz vakalarında kemiğe giden kan akışı kesilerek kemik dokusu ölebilir.

Ayrıca eski rotator manşet yırtıkları zamanla kol kemiği başının akromiyona sürtünmesine, ileri derecede artrite, güçsüzlüğe ve hareket kaybına yol açabilir.

Omuz Hastalıklarında Tanı ve Görüntüleme Yöntemleri

Omuz ekleminin durumunu değerlendirmek ve hastaya en uygun protezi seçmek için öncelikle röntgen çekilir. Bazı vakalarda eklem içine boyalı madde verilerek yapılan artrografi yöntemiyle eklem çevresindeki dokular detaylıca incelenir. Bilgisayarlı Tomografi (CT taraması) eklemdeki kemik hasarının noktasal yerini ve boyutunu kesitsel olarak gösterirken, Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI) yöntemiyle kaslar, kirişler ve ölü kemik alanları (kemik çıkıntısı) değerlendirilir.

Omuz Protezi Ameliyatı ve Protez Çeşitleri

Omuz protezi ameliyatında köprücük kemiğinden kola doğru yaklaşık 15 santimetrelik bir kesi yapılarak hasarlı eklem yüzeyleri yenilenir; işlem sonunda kesi zımba veya dikiş ile kapatılır. Yalnızca kol kemiği başının veya yumuşak dokunun hasarlı olduğu, yuvanın sağlam kaldığı durumlarda kısmi (hemi) değişim yapılır; humerus başı çıkarılarak kemik içine çimentolu veya çimentosuz sap yerleştirilir ve üzerine metal baş takılır.

Kırık vakalarında tüberkulum denilen kemik çıkıntıları da yeni sapa sabitlenir. Hem kol kemiği başının hem de yuvanın yıprandığı durumlarda ise total omuz değişimi uygulanır; bu yöntemde humerus başı yenilenirken glenoid yuvasına da genellikle çimento ile plastik bir çanak yerleştirilir.