Dizdeki Bağ Yaralanmaları ve Tedavi Yöntemleri

Dizleriniz; yürümenizi, tırmanmanızı, oturmanızı ve çömelmenizi sağlayan eklemlerdir. Bu hareketleri yapmak için diz eklemlerinize gereken sağlam duruşu sağlayan, dizdeki bağlardır. Bir bağ zedelendiği zaman sanki diziniz sizi ayakta tutamayacakmış gibi hissedersiniz.

Bağ Yırtılması Nasıl Oluşur?

Dizlerinizde en çok zedelenmeye yatkın iki bağ bulunur. Ön çapraz bağ (anterior cruciate ligament – ACL) denilen bağ, dizinizin ortasında yer alır. Genellikle bir dönüş hareketi sırasında zedelenir; kayak yaparken ya da merdivenden düşmelerde olduğu gibi.

İç yan bağ (medial collateral ligament – MCL) adı verilen bağ ise, dizinizin iç tarafında yer alır. Yandan gelen bir darbeyle zedeleni̇lebi̇li̇r. Bu durum, futbol gibi, oyuncuların birbirlerine çarpmalarının olağan olduğu sporlarda sık görülür.

Her iki bağda meydana gelen zedelenmeler de acı verebilir ve dizde güç kaybı yaratabilir. Eğer tedavi edilmezse, daha başka sorunlara da yol açabilir.

Dizlerin Tedavisi ve Değerlendirme

Dizdeki bağ zedelenmesi iki yolla tedavi edilebilir: Cerrahi müdahale gerektirmeyen tedavi veya ameliyat. Size uygulanacak tedavi, sorununuzun ne kadar ciddi olduğuna ve iyileştikten sonra ne derecede aktif olmak istediğinize bağlıdır. Ameliyat geçirseniz de, geçirmeseniz de rehabilitasyonunuz, tedavinizin oldukça önemli bir bölümünü oluşturacaktır. Bağ zedelenmesini değerlendirmenin yollarından biri dizde gevşeklik olup olmadığını kontrol etmektir.

Hareketli Diz Anatomisi

Diziniz hareketli ve karmaşık yapılı bir eklemdir. Eğilebilir ve bir dereceye kadar da dönebilir. Bağlar, kemikleri birbirine bağlar ve eklemi destekleyerek dizin hareketini desteklerler. Kirişler ise kasları kemiklere bağlar. Diz eklemini koruyan ise kıkırdaktır. Kıkırdak aynı zamanda hareket sırasında maruz kaldığı çarpma etkisini yumuşatır.

Ön Çapraz Bağ (ACL) Yaralanmaları ve Ani Bükülmeler

ACL, uyluk kemiğinin (femur) arkasından kaval kemiğinin (tibia) önüne kadar uzanır. Ancak dizinizi çok fazla bükürseniz ya da çok ani olarak yönünü değiştirirseniz ACL hasar görebilir. Dizinizi, normal bükülme yeteneğinin üzerinde büktüğünüz zaman ACL zedelenecektir. Örneğin kayak yaparken bazı durumlarda bacağınızın dizden aşağısını dışa ya da içe doğru bükmeniz gerekebilir. Bu durumlarda dizinizden bir “pıt” sesi gelebilir ya da bunu hissedersiniz ve diziniz boşalır. ACL bağının tamamen yırtılması bir ipteki liflerin kopması gibidir. Ancak bazen kısmi yırtılma olabilir. ACL bağınız zedelendiği zaman diz ekleminizin başka bölümlerinde de zedelenme meydana gelebilir.

İç Yan Bağ (MCL) Yaralanmaları ve Çarpışma Hasarları

İç yan bağ, uyluk kemiğini kaval kemiğine bağlar ve diz ekleminizin içinde yer alır. Dize yandan gelen bir darbeyle MCL bağı kısmen veya tamamen yırtılabilir. Dizinize dıştan bir darbe geldiğinde diz, normal hareket yeteneğinin ötesinde zorlanır. Bu durum, MCL bağının kısmen yırtılmasına ya da kopmasına neden olabilir. Böyle bir durumda dizinizden “pıt” diye bir kopma sesi duyarsınız ya da bunu içeriden hissedersiniz. Bunun ardından diziniz içeriye doğru boşalır. Gerek kısmi, gerekse tümden yırtılmalarda ağrı ve şişme görülür. Böyle bir yaralanmayla, aynı zamanda menisküs ve ACL bağının da yırtılması mümkündür.

Tanısal Testler

Tanıyı doğrulamak ve başka bir sorun olasılığını ortadan kaldırmak için diyagnostik testler istenebilir. Röntgen filmleri, kemiklerin resmidir. Bu filmlerde kırık ve benzeri sorunlar görülebilir. MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme) dizin içindeki yumuşak dokuları görüntüler. MRI kaslarda, bağlarda ve kıkırdakta meydana gelmiş hasarı gösterir.

Ön Çapraz Bağ ve İç Çapraz Bağ Cerrahileri

Olacağınız ameliyatın tipi, dizinizdeki zedelenmeye bağlıdır. ACL ameliyatı, artroskopi yöntemiyle yapılabilir. Bu teknikte küçük kesikler açılır. Açık ameliyat yöntemine kıyasla genellikle daha çabuk iyileşme sağlanır ve daha küçük yara izi kalır.

Ön çapraz bağ zedelenmelerinde en çok kullanılan ameliyat tipi rekonstrüksiyondur (yeniden yapılandırma). Bu yöntemde yırtılmış bağın yerine yeni doku yerleştirilir (nakil). Bu nakil kendi dizinizden alınan bir bağ ya da kiriş olabilir (otograft) ya da bir vericiden alınabilir (allograft). ACL bağınızın yeniden yapılabilmesi için doktorunuz açık ameliyat yöntemiyle artroskopiyi birlikte kullanabilir. Artroskopide minik bir kamera ile doktorunuz eklemin içini görebilir. Küçük kesiklerden içeri sokulan aygıtlarla da eklem onarılır.

İç çapraz bağ zedelenmelerinde ameliyat yöntemi ender olarak kullanılır. Ancak özellikle dizde başka zedelenmelerin de bulunması gibi durumlarda bazen tavsiye edilir. Açık ameliyatla MCL bağı yerine vidalanabilir, zımbalanabilir ya da dikilebilir. Bulundukları yere göre dizdeki diğer hasarlar da artroskopi yöntemiyle onarılabilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

Ameliyattan çıkınca özel bir bakım ünitesinde birkaç saat kalacaksınız. Diziniz sargılanmış ve bacağınız yükseğe kaldırılmış olacak. Dizinize aynı zamanda buz uygulaması yapılacak ve bükülmesini engellemek için bir dizlik takılacaktır. Ameliyatın tipine göre, kısa süre sonra fizik tedavinize başlanabilir. Bunlar hafif egzersizler olabilir.