Ön Çapraz Bağ Yırtıklarının Ameliyat ile Tedavisi

Diz kapağı ağrısı özellikle merdiven inip çıkarken ve uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken ortaya çıkar. Zaman zaman şiddetlenebilen bu ağrılar, gerekli tedaviler uygulandığında büyük oranda kaybolur.

Diz Ağrısının Nedenleri ve Anatomi

Dizin ön tarafında ortaya çıkan ağrılar genellikle patella denilen diz kapağı kemiği ile ilgili sorunlardan kaynaklanır. Diz kapağı (patella) küçük ve üçgen şeklinde bir kemiktir.

Diz eklemini oluşturan kaslar, bağlar ve bacak kemikleri gibi pek çok parçadan biridir. Diz kapağı, bacağı bükerken ve düzeltirken kaslar için bir destek noktası oluşturur. Aynı zamanda diz eklemini korur.

Diz eklemini oluşturan yapılar ve işlevleri şunlardır:

• Dörtbaşlı Kaslar: Bacak kemiğinin önünde yer alır. Diz kapağının bacak kemiği üzerinde kaymasını ve bükülü bacağın düzelmesini sağlar. Diz kapağı (patella), dörtbaşlı kasların kasıldıkları zaman daha iyi iş görmesini sağlar. Ayrıca altındaki kemikleri ve dokuları korur.
• Retinakulum: Dizin yanlarında yer alan lif demetleridir. Bunlar diz kapağının yerinde durmasını sağlar.
• Diz Kapağı Kirişi (Patellar Tendon): Diz kapağını kaval kemiğine bağlayan lifli kordondur.

Diz Kapağı Hareketi ve Basınç Dengesi

Bacak hareket ettikçe diz kapağı da hareket eder ve uyluk kemiği üzerindeki yatağın içinde aşağı ve yukarı gider gelir. Ancak diz kapağı çok az da olsa yatağından çıkarsa hem ağrı hem de kendisinde hasar meydana gelir.

Tüm bu parçalar tam gerektiği gibi ve doğru yönde gerildiği zaman diz kapağı düzgün durur ve yatağında kolayca kayar. Bu durumda diz kapağının eklem yüzüne binen basınç eşit dağılıyor demektir.

Diz Kapağının Yatak İçindeki Duruşu ve Çıkması

Diz kapağı, bir makara sistemi gibi çalışan kaslar ve bağlar sayesinde işler. Bu sistemin içinde dörtbaşlı kaslar, retinakulum denilen bağ dokusu demetleri ve diz kapağı kirişi yer alır.

Zedelenme nedeniyle bazı kasların ya da bağların çok fazla gerilmesi veya yetersiz gerilmesi meydana gelebilir. Bu durumda diz kapağı artık uyluk kemiği boyunca rahatça inip çıkamaz. Diz kapağının arkasına binen basınç eşit dağılmayacağı için kıkırdakta aşınma ve yırtılma meydana gelebilir.

Sık Görülen Diz Kapağı Sorunları

Diz kapağının yatağındaki duruşuyla ilgili küçük bir sorun bile diz kapağının eklem yüzünde dengesiz baskı doğurur. Bu da ağrı ve yürüme ya da merdiven inme gibi hareketlerde zorluk yaratır. Sık rastlanan diz kapağı ağrısı nedenleri şunlardır:

• Kıkırdak Zedelenmesi: Bazen diz kapağının arka yüzeyindeki kıkırdak ya da uyluk kemiği üzerindeki oyuntudaki kıkırdak zedelenir. Bu durumda kıkırdağın baskıyı eşit olarak yayması imkansızdır. Eşit dağılmayan baskı kıkırdağı daha da fazla bozar. Bunun sonunda ağrı ve hareket kısıtlılığı meydana gelir. Kıkırdak kanla beslenmediği için kendini onarma yeteneği sınırlıdır.
• Diz Kapağının Yerinden Çıkması: Bazen dizdeki bir kas ya da bir bağ ters yönde gerilir veya diz kapağı fazla zorlanır. Bu durumlarda diz kapağı kısmen yatağından çıkabilir (süblüksasyon) ya da tamamen yerinden çıkar (dislokasyon). Bu durum aniden olabilir; birdenbire şiddetli bir acı duyulur ve diz “tutmaz” olur.
• Diz Kapağı Kirişi Ödemi (Patellar Tendinitis): “Sıçrayıcı dizi ödemi” de denilen bu rahatsızlık, dörtbaşlı kasların aşırı kullanıldığı ya da gerildiği durumlarda ortaya çıkar. Hareket sırasında diz kapağı kirişi normalden daha fazla güce maruz kalır. Kiriş tahriş olur veya zedelenir. Bu nedenle hareket ederken hatta dinlenirken bile ağrı duyulur. Özellikle basketbol oynayanlarda görülür.
• Plika Bant Sendromu: Plika bantlar, bazı kişilerde görülen ve diz kapağının yakınında bulunan doku lifleridir. Genelde hiçbir sorun yaratmazlar. Ancak bazen ödem başlar ve plika bantlar kopabilir ya da uyluk kemiğinin alt uç bölümüne sürtünebilirler. Bu da kemiğin ucundaki kıkırdakta aşınma ve yırtılma meydana getirebilir.

Tanıya Yönelik Testler

Diyagnostik (tanısal) testler, doktorunuza dizinizdeki sorun hakkında daha fazla bilgi verecektir. Kullanılan yöntemler:

• Röntgen Filmleri: Kemiklerinizin birbirlerine göre konumlarını ve duruşlarını gösterir.
• Bilgisayarlı Tomografi (CT): Konumların daha ayrıntılı olarak görülmesini sağlar.
• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Kemik, kıkırdak, bağ ve kaslardaki sorunları ortaya çıkarır.
• Artroskopi: Minik bir kamera sayesinde doktorunuzun diz ekleminin içini görmesine olanak verir. Genel anestezi ya da lokal anestezi ile yapılabilir.

Tedavinin Planlanması

Tedavi planı, diz kapağınızdaki sorunun nedenine bağlıdır. Bu plan hedeflerinize ve etkinlik düzeyinize göre tasarlanır.

Diz kapağı ağrısının en yaygın tedavi yöntemi ameliyatsız tedavidir. Bu tedavide rehabilitasyon ile ağrı kesici ve ödeme karşı ilaçların alınması söz konusudur. Rehabilitasyon sürecinde bir fizik tedavi uzmanı size yol gösterecektir.

Dizinizdeki sorun ciddi ise ya da rehabilitasyondan yarar görmezseniz ameliyat ile sorununuz çözülebilir. Doktorunuz ameliyatın riskleri ve komplikasyonları hakkında sizinle görüşecektir. Ameliyat sonrasında yeniden bir rehabilitasyon programına başlamanız gerekir.

Diz Kapağı Ameliyatı ve Uygulanılan Yöntemler

Ağrınız faal yaşamınızı ciddi ölçüde kısıtlıyorsa veya rehabilitasyon programı size yeterince yardımcı olamıyorsa ameliyata başvurulabilir.

Bazı işlemlerin artroskopi yöntemiyle yapılması mümkündür. Bu yöntemle çok küçük kesiler yapılarak dize uygulanan özel aletlerle eklemin içini görmek ve burada ameliyat gerçekleştirmek mümkündür. Diğer işlemler için açık ameliyat yöntemi gerekir. Ameliyata nasıl hazırlanacağınızı doktorunuz size anlatacak ve ameliyatın riskleri ile komplikasyonları hakkında sizinle konuşacaktır.

Diz kapağının diziliminin sağlanması amacıyla uygulanan teknikler:

• Dokuyu Gevşetmek (Lateral Gevşetme): Artroskopi yoluyla olduğu gibi açık ameliyat yöntemiyle de yapılabilir. Retinakulum adı verilen demetleri keserek diz kapağının üzerindeki gerilim azaltılır ve diz kapağının böylece normal yerine oturması sağlanır. Bir plika bandın gevşetilmesi de ağrıyı azaltan bir yöntemdir.
• Dört Başlı Kasın Yerinin Değiştirilmesi (Quad Transferi): Bacağın üst kısmındaki gerginliğin dengelenmesi hedeflenir. Kasın bir bölümü yerinden alınır ve ardından diz kapağının üzerinde yeni bir yere taşınır.
• Diz Kapağı Kirişinin Bağlantı Yerini Düzeltmek (Patellanın Tekrar Dizilimi): Diz kapağının yatağında gerektiği gibi hareket etmesine yardımcı olur. Kirişin bir bölümü ve altındaki kemik yeni bir noktaya taşınır ve daha sonra vidalarla buraya tutturulur. Bu işlem açık ameliyatla gerçekleştirilir.

Kıkırdağın Çıkartılması Ameliyatları

Hasarlı kıkırdak, diz kapağının arka yüzünden ya da uyluk kemiğinin oyuğundan çıkartılır. Bu işlem genellikle artroskopi yöntemiyle yapılır.

• Debriding İşlemi: Hasarlı kısımların çıkartılması demektir. Bozulmuş kıkırdak alınır ve böylece diz kapağı ile uyluk kemiği arasında pürüzsüz bir yüzey elde edilir.
• Oyma İşlemi (Burring): Kıkırdak kemiğe kadar aşınmış ise uygulanır. Kemiğin içine kadar delmekle kan akışı sağlanır. Bu sayede yeni lifli örtü dokusu gelişebilir.

Ameliyattan Sonra İyileşme Süreci

İyileşme dönemi başladığında, önceleri kendinizi zorlamamakla bu sürece yardımcı olabilirsiniz.

• Şişliği Azaltma: Dizinizde şişmeyi azaltmak amacıyla muhtemelen bandaj, sargı ya da buz torbası kullanacaksınız.
• Diz Desteği: Dizinizi koruması için bir diz desteği verebilirler. Bu, hareket yeteneğinizin düzelmesine yardımcı olur ve iyileşme sürecini de hızlandırır.
• Yükseltme: Dizinizi kalbinizden daha yüksek bir seviyede tutarak sıvının aşağı akmasını ve böylece şişliğin inmesini sağlayın.
• Rehabilitasyon ve Egzersiz: Ameliyatın ardından genellikle bir rehabilitasyon programı uygulanacaktır. İyileşme döneminde koltuk değnekleri kullanacaksınız. Doktorunuz veya fizik tedavi uzmanınız hafif egzersizler yapmanızı da isteyebilir.